Theo: Tâm lý học và bạn

Hơn 8000 năm trước, khi con người sống thành xã hội thì người ta đã ý thức được vị trí rất quan trọng của con người trong tổ chức.

Đến các nhà tư tưởng thời cổ đại, ví dụ như trong lý thuyết thiên, địa nhân đã khẳng định, trời đất biến đổi khôn lường nhưng cũng không phức tạp bằng sự biến đổi trong tâm lý người. Được lòng người là được tất cả, thu phục được lòng người sẽ chiến thắng. (Thiên thời không bằng địa lợi, địa lợi không bằng nhân hoà.)

Cho đến khi môn Khoa học quản lý ra đời và trở thành một môn khoa học độc lập, người ta thấy rằng cũng có rất nhiều yếu tố tham gia vào hệ thống quản lý như vật chất, kinh tế, văn hoá, thông tin… nhưng yếu tố con người vẫn là một yếu tố quan trọng nhất của ngành khoa học này.

Ngày nay, trong nền kinh tế tri thức, khi mà trong giá trị sản phẩm hơn 80% là hàm lượng chất xám, tài sản trí tuệ điều hành tài sản của các công ty thì yếu tố con người càng được đặt vào một vị trí quan trọng. Hãy tưởng tượng, trong hầu hết các ngành nghề, người ta dễ dàng đặt mùa các loại máy móc thiết bị như mua tận gốc của một công ty lớn.

Chất lượng của các trang thiết bị cũng hoàn toàn giống nhau kể cả tính năng cũng như công dụng của chúng. Giả sử một công ty vừa mất tất cả các máy móc thiết bị nhưng kỹ năng sản xuất vẫn còn nguyên thì họ có thể nhanh chóng phục hồi tái tạo lại nhà xưởng. Nhưng nguợc lại, một công ty mất kỹ năng tay nghề, mất người quản lý thì dù có giữ được trang thiết bị cũng không thể đứng vững trên thương trường.

Tóm lại, muốn tồn tại và phát triển, không thể không nghiên cứu yếu tố con người. Đặc biệt trong lĩnh vực quản lý, con người lại càng trở nên nhân tố trung tâm không thể thiếu. Trong khuôn khổ nhỏ hẹp của tiểu luận này, chúng tôi chỉ đề cập đến cách nhìn nhận con người trong hệ thống tổ chức quản lý, quản lý con người là gì, quản lý như thế nào và để quản lý con người những người quản lý (lãnh đạo) phải cần có những gì.

Đọc phần còn lại của bài viết »

1. Ngủ ít đi. Đây là một trong những khoản đầu tư tốt nhất bạn có thể làm để cuộc sống của bạn hữu ích hơn và bổ ích hơn. Hầu hết mọi người không cần ngủ nhiều hơn 6 giờ mỗi ngày để duy trì tình trạng sức khỏe tốt. Hãy cố gắng thức dậy sớm hơn 01 giờ trong 21 ngày và điều đó sẽ giúp bạn phát triển một thói quen rất có uy lực. Cần nhớ rằng, chính chất lượng chứ không phải thời lượng của giấc ngủ mới quan trọng. Và hãy thử hình dung mà xem bạn sẽ có thêm 30 giờ trong một tháng để dành làm những việc quan trọng đối với bạn.

2. Dành ra một giờ mỗi buổi sáng cho các việc phát triển cá nhân (bản thân). Suy ngẫm, hình dung công việc trong ngày, đọc những bài viết hay để xác lập phong thái làm việc trong ngày, nghe những bản nhạc đẹp hay đọc (một đoạn) một kiệt tác văn chương nào đó. Hãy sử dụng những phút giây tĩnh lặng này để tiếp thêm sức sống và truyền năng lượng cho tinh thần của bạn cho một ngày mới làm việc hiệu quả cao. Hãy ngắm bình minh lên hay hòa mình vào thiên nhiên một lần trong tuần. Khởi đầu ngày nghỉ hợp lý cũng là cách thức rất tốt để tự hồi phục năng lực và hiệu quả làm việc của bản thân.
Đọc phần còn lại của bài viết »

Các nhà quản trị ngày nay đánh giá kỹ năng giao tiếp, sự trung thực, liêm chính của cấp dưới ngang bằng nhau và ở vị trí cao nhất trong những năng lực mà họ mong đợi ở nhân viên. Kế tiếp đó mới là sự năng động, sáng tạo, làm việc siêng năng và khả năng làm việc theo nhóm.

Sở dĩ những tính chất, kỹ năng nêu trên được đánh giá cao như vậy vì nó liên quan chặt chẽ đến công tác quản lý dự án – một loại hàng công việc rất quan trọng mà các doanh nghiệp thường phải thực hiện.

Dưới đây là những cách giúp bạn đạt hiệu quả trong công việc quản lý dự án.

Đọc phần còn lại của bài viết »

Kỷ niệm 10 năm Internet vào Việt Nam mới đây, TS Nguyễn Quang A đã được xếp vào danh sách một trong mười người có ảnh hưởng lớn nhất đến sự hình thành Internet Việt Nam. Ông cũng nổi lên như một dịch giả với những tác phẩm nặng về tư tưởng chính trị – kinh tế học như “Thế giới phẳng”.

Người “lỡ tàu” cung cấp ISP

TS Nguyễn Quang A: “Tôi học nhiều từ cuộc đời”.
Ngoài chuyện ông là Chủ tịch Hội Tin học Việt Nam, ít ai biết, doanh nghiệp của ông thời đó tuy có đủ các điều kiện kỹ thuật để trở thành nhà cung cấp dịch vụ truy cập Internet (ISP) nhưng đành phải “lỡ tàu” vì cơ chế.

Đọc phần còn lại của bài viết »

Người nguyện đề xuất được… nộp thuế thu nhập cá nhân ấy, cũng lại là người “dính” đến vụ trốn lậu thuế lớn nhất lịch sử mà báo chí ầm ĩ một thời.

Vụ “trốn lậu thuế” lớn nhất lịch sử

Vừa kinh doanh máy tính ở GenPacific, Nguyễn Quang A lại vừa cùng với một số người bạn hùn vốn lập công ty 3C cũng “buôn” máy tính, thuộc vào hàng tiên phong trong lĩnh vực này vì số người am hiểu và biết làm ăn nhờ CNTT thời đó chưa nhiều.

3C đang ăn nên làm ra thì “dính” ngay một “phốt” liên quan đến “vụ trốn thuế lớn nhất lịch sử” mà báo chí thời đó rùm beng.

Thời điểm cuối 1991, lúc đó Đông Đức và Tây Đức sáp nhập chính thức và cũng là lúc khối SEV bị xóa bỏ. Tổng Công ty May quốc doanh Contextimex nhờ 3C giúp 400 ngàn rúp chuyển nhượng để mua vải của Đức. “Tôi thấy ngon nên bàn với Confectimex là anh ký được cái gì, cứ ký tất, thượng vàng hạ cám, và không phải trả một đồng tiền nào, chúng tôi sẽ lo tất”.

Vậy là đàm phán xong một hợp đồng 25 triệu rúp, mua gần 6.000 tấn vải sợi về bán. Hồi đó tư nhân không có quyền nhập khẩu nên 3C chấp nhận bỏ vốn hoàn toàn, thỏa thuận ăn chia mình 30, Confectimex 70.

Hợp đồng ký rồi, trong tay 3C lúc đó cũng không một đồng rúp lẻ. Nhưng mà vẫn ung dung. Bởi Nga hồi đó vẫn đang “khát” máy tính. Thỏa thuận xong một hợp đồng tiền mua máy tính là có “tiền tươi” còn máy móc sáu tháng sau mới phải giao. Vậy là “lấy mỡ nó rán nó”, dùng tiền bán máy tính đi mua vải sợi. Nguyên một phi vụ này đã ăn lời 56 tỷ đồng.

Thấy lãi lớn, một thứ trưởng Bộ Công nghiệp nhẹ kêu thế thì thiệt cho quốc doanh, rồi viện dẫn một văn bản nào đó đòi bảo toàn vốn cho doanh nghiệp nhà nước. Thế là Confectimex tung ra cái đơn xin bảo toàn vốn, có chứng nhận đầy đủ của Bộ Công nghiệp, Tổng cục Thuế và Cục Thuế Hà Nội, đòi tăng chi phí thêm 21,5 tỷ nhằm giảm lợi nhuận, chia cho 3C ít đi. Phía 3C phản đối kịch liệt nên bị quy là trốn thuế.

Vụ này có hai anh cảnh sát kinh tế Hà Nội tham gia “phát hiện” nên được phong vượt cấp lên đại úy. Lại còn được Bộ trưởng Công an và Bí thư Thành ủy Hà Nội gửi thư khen đăng báo đã phát huy lòng dũng cảm dùng các biện pháp nghiệp vụ tinh thông để phát hiện vụ trốn lậu thuế tinh vi, được Bộ Tài chính thưởng 250 triệu đồng. Các báo cũng giăng title lớn là “vụ trốn lậu thuế lớn nhất lịch sử Việt Nam”.

Đúng lúc đó thì họp Quốc hội. “Phải nói là tôi rất biết ơn ông Nguyễn Kỳ Cẩm, Chánh Thanh tra Chính phủ vì đã đọc báo cáo kết quả Thanh tra trước Quốc hội, rằng là đang có vụ trốn thuế lớn nhất lịch sử tại 3C, đang điều tra, sắp khởi tố hình sự. Tôi lúc đó đang ở Sài Gòn nghĩ “thế là xong”. Nhưng rồi cũng vớ ngay lấy cái báo cáo này, để gửi đơn khiếu kiện. Rải như bươm bướm từ Văn phòng Chủ tịch nước đến Văn phòng Chính phủ”.

Dư luận lại ầm ĩ “3C sắp sập đến nơi rồi”.

Mấy tháng sau, Thủ tướng mới kết luận là không có vụ trốn lậu thuế nào cả, đồng thời chỉ đạo “không được công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng”.

“Vậy mà có nhà báo, được tôi cho xem kết luận của Thủ tướng rồi còn nhảy vào viết bài, ra ý bênh vực cho 3C. Cũng từ đó mà quan hệ giữa 3C với bên thuế thành ra căng thẳng”, ông Nguyễn Quang A trầm ngâm. Điếu thuốc lá trên tay đỏ liên tục.

Sự cố xảy ra từ năm 1992, nhưng kéo dài mãi đến gần hai năm mới xử lý xong. Nhiều người ở 3C đã tứ tán đi nới khác và tuy 3C được minh oan cho kiểu làm ăn chưa từng có tiền lệ, nhưng không ít hệ lụy đã kéo đến sau đó. Vì 3C hồi ấy, đã “mếch” lòng bên thuế, nên còn ai dám làm ăn với 3C. Nhiều hợp đồng lớn đã “lỡ” từ đó. “Tôi khi đó, thực sự cảm thấy chán hẳn với cơ duyên buôn máy tính”, ông Nguyễn Quang A nói.

3C xem như bị khai tử.

Những dự án kinh tế lãng mạn

Nhiều dự án lẻ tẻ khác đổ bể vào thời điểm đó cũng góp phần làm 3C liêu xiêu. Bởi vào thời cực thịnh, do kiếm bộn tiền nên 3C máy tính còn “lấn” cả sang công nghệ sinh học, đá quý, quy hoạch đô thị… và nhiều thứ “không tưởng” khác.

“Bãi giữa sông Hồng hồi đó cũng đang chuẩn bị lập một đề án nạo vét để lập đô thị mới. Chúng tôi đã đổ vào dự án này khoảng 250 triệu đồng, cũng thuê chuyên gia khảo sát, đo đạc… nhưng rồi không đi đến đâu vì đụng đến dòng chảy, lũ, đê điều. Lúc đó đúng là tôi hơi bị “hoắng”. Nghĩ là tiền nhiều nên cứ tiêu, cứ làm tới”.

Vào giữa cơn sốt “đá đỏ Quỳ Hợp”, 3C lại cũng bỏ ra ba trăm ngàn đô la ký kết với Ủy ban Nhân dân tỉnh Nghệ An để mua một phần mỏ đá trong Quỳ Hợp. “Chúng tôi cũng kéo một gã chuyên gia đá quý người Úc lên tận nơi phân tích, đánh giá… Rồi cũng tổ chức khai thác, làm ăn rất đàng hoàng”.

Nhưng rồi về sau, chẳng lãi lờ được xu nào, lại thấy kiểu làm ăn như mafia. Thế là, về danh nghĩa, vẫn sở hữu một phần ba mỏ đá quý. Nhưng coi như bỏ lửng…

Rồi cũng thời gian này, có “tay” tiến sĩ sinh học ở Viện Khoa học Việt Nam quảng cáo về công nghệ ủ men, cũng là bột sắn, nhưng sau 48 tiếng, độ đạm tăng vọt, dùng làm thức ăn vỗ béo lợn thì chẳng mấy mà giàu.

Thế là 3C lập công ty công nghệ hóa sinh. Đầu tiên là thử nghiệm hơn một ngàn con lợn khắp từ Quảng Ninh đến Tiền Giang. Kết quả báo về là tăng 25-30kg/tháng, chất lượng đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, chẳng mấy chốc mà lợn Việt xuất sang Nga, Hồng Kông, lời vô kể. Nguyễn Quang A đã cầm sẵn giấy giới thiệu đến Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, dự kiến sẽ xây khoảng hơn chục xưởng chăn nuôi từ Bắc chí Nam. Độ hơn nửa năm là thu hồi vốn, lại tạo công ăn việc làm…

Nhưng, thử nghiệm tới hơn bảy tháng, mà mãi vẫn chưa đưa vào thực tiễn, các nhà khoa học lại suốt ngày đòi chi thêm tiền. Rồi trong một lần đi với “tay” tiến sĩ sinh học lên Thái Nguyên tiếp thị công nghệ nước khoáng (thực chất dán mác nước khoáng Kim Bôi nhưng lại khai thác từ nước giếng khoan ngay tại Thái Nguyên), Nguyễn Quang A mới tá hỏa vì nhận dạng chân tướng nhà khoa học “bịp”. Kiểm tra tài chính, y như rằng toàn thành tích tăng trọng lừa… Cũng may chưa đôn đáo vay tiền xây nhà, xưởng.

“Đúng là tôi cả tin, đi buôn mà lại còn thương người”, TS Quang A hóm hỉnh. Ông cũng nói, về sau mới rút ra được kinh nghiệm là làm kinh doanh ngoài máu liều còn phải thật nghiệt ngã, biết chớp thời cơ và cần đến thủ đoạn. Hồi đó có người đến chìa cho ông một hợp đồng, bảo “cứ ký vào đó, không cần phải làm gì cả nhưng vẫn được vài triệu đút túi”. Ông gặng hỏi “không làm gì sao lại được tiền” rồi nhất quyết từ chối.

“Có người mắng mỏ gọi tôi là… bất nhân”

Ảnh: Chí Dũng
3C đang hồi làm ăn cầm cự thì có người “gọi” vào cùng mở ngân hàng các doanh nghiệp ngoài quốc doanh VPBank “hồi đó cũng vì họ cần tiền của 3C chứ tôi thì đã tai tiếng lắm rồi, người ta có muốn tôi chường cái mặt ra làm gì đâu”.

Đây là ngân hàng đầu tiên có cổ đông nước ngoài. 17-18 năm về trước, Việt Nam chưa thực sự có ngân hàng thương mại và kinh doanh ngân hàng theo đúng nghĩa nên những người được mời ra quản lý VPBank cũng lại là các công chức Ngân hàng Nhà nước. Rồi quản lý kém, anh em đầu tư vào ngân hàng mà lại dùng để phục vụ hoạt động làm ăn của riêng mình nên đến 1997 thì bắt đầu khốn đốn. Vốn Ngân hàng lúc đó 75 tỷ, mà cho vay và không trả được là trên 800 tỷ, nợ nước ngoài 50 triệu đô la. Mà ngân hàng nhà nước lại khống chế dư nợ, khống chế tiền gửi, kiềm chân các hoạt động đối ngoại suốt năm năm liền… chưa kể hệ thống thực thi luật pháp rất mù mờ.

TS Nguyễn Quang A dẫn chứng, có trường hợp dùng sổ đỏ thế chấp vay tiền, rồi giả mạo giấy tờ làm thêm hồ sơ nhà đất nữa để vay Ngân hàng Công thương. Lẽ ra là phải ưu tiên trả nợ VPBank trước nhưng khi thi hành án lại quyết định thu hồi cho phía nhà nước trước và tới VPBank thì chả còn đồng nào. Sau này, Bộ Tư pháp thừa nhận là sai nhưng tiền thì đã mất, mà có cả trăm vụ tương tự.

Thế là Nguyễn Quang A “xắn tay” nhảy vào giữa lúc nước sôi lửa bỏng “vì bất đắc dĩ không còn ai mà vốn liếng của 3C thì hơi bị nhiều”.

Ngồi ghế Chủ tịch Hội đồng quản trị hôm trước thì hôm sau ông “đuổi thẳng cổ” Chánh Văn phòng Hội đồng quản trị. Đại hội cổ đông ngay sau đó cũng cho sa thải một lô một lốc thành viên kiếm chác mập mờ khác. Yêu cầu ban giám đốc đưa ra các quy trình rạch ròi và nghiêm ngặt, những người chủ chốt không ai được dính dáng gì đến mọi chuyện vay mượn hoặc bảo lãnh ở ngân hàng (tuy Ngân hàng Nhà nước có cho phép ở một mức độ nhất định, nhưng VPBank thì “cấm tiệt”) rồi tìm cách giải quyết khủng hoảng và thuyết phục ’trên” chấp nhận kế hoạch.

Thời điểm này, nếu cứ theo chính sách hình sự áp dụng cho Tamexco thì ước tính phải cỡ gần trăm người phải vào ngồi khám và không ít “anh” sẽ bị “bóc lịch”. Nên Nguyễn Quang A bàn bạc với anh em nếu cứ đưa vụ này đưa ra xử, dân ào đến rút tiền thì coi như phá sản.

Thế là vừa thúc đẩy kiện đòi nợ, vừa chủ động dàn xếp nhẹ đi. Nhưng đi đâu cũng không dám nhận ông chủ nhà băng, muốn mời mọc ai đành “núp” vào danh nghĩa Chủ tịch Hội Tin học Việt Nam: “Cũng may là chúng tôi không có tiền nhà nước trong cổ đông nếu không thì sẽ bị buộc là cố ý làm trái gây hậu quả nghiêm trọng”.

VPBank phải lập một đề án phục hồi, đợi đến 2001 được Thủ tướng phê duyệt mới bắt tay vào tái thiết ngân hàng. Đề án đang trơn tru, ngon lành, đi được một nửa chặng thì TS Nguyễn Quang A rút vào vị trí Phó Chủ tịch, nhưng vẫn tiếp tục bám đề án cho đến 2004. Khi đó, sổ sách bắt đầu “đẹp” trở lại và VPBank bắt đầu con đường phát triển bền vững cho đến hôm nay.

“Hồi đó mất ngủ triền miên, ân oán cũng nhiều. Có năm ký tới 440 đơn kiện đòi nợ người ta, rồi gia quyến của một lô một lốc thành viên Hội đồng quản trị bị xử lý. Có người còn gọi tới nhà, chửi mắng tôi trên điện thoại gần tiếng đồng hồ, nào bất nhân.v.v… này nọ. Dập máy xuống, có bạn nhậu gọi đi, tôi lại quên hết”.

Gương mặt gồ ghề, mái tóc rậm, đôi mắt khi say chuyện là ánh lên sôi sục, nhiều năm nay, cái tên TS Nguyễn Quang A đã gắn với những bài báo “gai góc đến gây sốc nhưng không hề ác ý mà luôn tràn đầy nhiệt huyết”. Ông cũng là nhà khoa học đi buôn, người từng nhận mức lương cao ngất ngưởng đến nỗi tự đề xuất với Bộ Tài chính để “được” đóng thuế thu nhập cá nhân, người từng “lỡ tàu” trong cuộc đua cung cấp dịch vụ Internet.

Tôi học được nhiều từ bàn nhậu

TS Nguyễn Quang A tại Hội thảo 20 năm đầu tư nước ngoài tại VN. Ảnh: L.N
“75% thời gian trong ngày tôi ngồi làm việc. Nhưng con trai tôi luôn bảo, chỉ toàn thấy bố đi nhậu, buôn chuyện tào lao với tán phét. Tôi nói, đấy là bố cũng đang làm việc”, TS Nguyễn Quang A vừa châm thuốc, vừa sải những bước rộng trong căn phòng làm việc xem ra hơi chật hẹp so với dáng người cao lòng khòng.

Đang ngồi trầm tư nghiền ngẫm từng câu, từng chữ cho các bản dịch kinh tế – chính trị hóc búa thế thôi, nhưng loáng cái, người đàn ông đã qua tuổi lục tuần này đã lại có thể, áo len thắt ngang hông, xả láng “tán phét” với một nhóm doanh nhân hoặc “sà” vào bàn rượu của một túm văn nghệ sĩ. “Mà học được khối người, nghe được khối chuyện lạ, đấy lại cũng là chỗ xả stress hiếm thấy. Phụ nữ sở dĩ thọ hơn đàn ông là vì biết buôn dưa lê. Tôi dễ ngồi với nhiều loại người nhưng không phải với bất cứ người nào tôi cũng vồ vập. ”

“Qua tuổi sáu mươi, không ai còn có thể nói hay được nữa. Đến một lúc nào đó, chắc chắn tôi cũng không còn có thể tiếp tục la cà, nhậu nhẹt”, TS Nguyễn Quang A chia sẻ.

Cũng đều đặn hơn chục năm nay, ông vẫn duy trì thói quen “cuốc bộ” hơn ba cây số từ nhà đến văn phòng (trên đường Lê Thái Tổ). “Không đi thấy chân tay bứt rứt, khó chịu chứ không phải vì mình thấy sức khỏe đã sa sút”.

Gương mặt gồ ghề, mái tóc rậm, đôi mắt khi say chuyện là ánh lên sôi sục, nhiều năm nay, cái tên TS Nguyễn Quang A đã gắn với những bài báo cũng gồ ghề, góc cạnh, bàn về “thập cẩm” chuyện, khi là về “đề án 112″, lúc lại là chuyện hoãn quyết định cấm xe ba gác, hay ngừng cổ phần hóa bệnh viện Bình Dân. Những bài báo, như một chuyên gia trong Viện IDS của ông nhận xét: “gai góc đến gây sốc nhưng không hề ác ý mà luôn tràn đầy nhiệt huyết”.

Nhiều năm nay, ông cũng nổi lên như một dịch giả với những tác phẩm nặng về tư tưởng chính trị – kinh tế học, như “Thế giới phẳng” (Thomas L.Friedman), “Con đường dẫn tới chế độ nông nô” (Friedrich Hayek), “Bí ẩn của vốn” (Hernando De Soto).

Câu chuyện với TS Nguyễn Quang A chiều áp Tết trên lầu 4 trụ sở “Hà Nội Vàng” VP Bank “tào lao” liên miên về những truân chuyên của một nhà khoa học đi buôn, người từng nhận mức lương cao ngất ngưởng đến nỗi tự đề xuất với Bộ Tài chính để “được” đóng thuế thu nhập cá nhân, người từng “lỡ tàu” trong cuộc đua cung cấp dịch vụ Internet.

Vào thời điểm cực thịnh, ông đã sáng lập nên một hệ thống từ 3C công nghiệp, 3C hóa chất, tin học, đi buôn đá đỏ Quỳ Hợp, thậm chí len chân vào cả những ngân hàng thương mại như VP Bank, vực ngân hàng này đứng dậy trước ngưỡng phá sản.

“Dư luận về quái nhân Quang A cũng tam sao thất bản”

“Tôi có nhiều bạn bè người Hunggari, vì đã sống ở đó suốt những năm chiến tranh, những năm tuổi trẻ”, TS Nguyễn Quang A nhớ lại. Năm 1965, chưa nhận bằng tốt nghiệp phổ thông ông đã được gọi đi Hunggari. “Ở quê ra, người to lớn quềnh quàng, chân cũng to tổ bố không đi vừa đôi giày nào, lúc đó tôi đã chột dạ nghĩ khéo vì chân to mà không được đi học”.

Rải rác trên các diễn đàn du học sinh Budapest là những đồn thổi về “quái nhân” Nguyễn Quang A với những chuyện không giống ai. Nào, “mỗi kỳ nghỉ hè Quang A cạo trọc đầu, tự nhốt mình trong phòng để học cho xong một ngoại ngữ”. Nào “giảng viên hôm nào nghỉ là nhờ Quang A đứng lớp, dạy cả sinh viên người Hung”, “mới sang Hung có một năm mà đi phiên dịch cho tất cả các đoàn Việt Nam sang”.v.v…

Nghe chuyện, “quái nhân” Nguyễn Quang A cười khoái chí, nói như đinh đóng cột: “tôi học giỏi và chăm chỉ là chắc chắn. Nhưng chơi cũng không ai bằng. Nên không có chuyện cạo đầu học ngoại ngữ”.

Vốn tiếng Hung của ông tiến bộ đáng kinh ngạc khiến mọi người phải gọi là “quái nhân” do thay vì đóng cửa phòng KTX như các du học sinh khác, Nguyễn Quang A thích “chuồn” ra phố đi xem phim. Mùa hè, du học sinh tranh thủ đi hái nho, táo, cà chua… cho dân địa phương thì ông lọ mọ trong phòng thí nghiệm phụ giúp cho giảng viên trong trường cũng đủ “kiếm tiền bộn”. Nên lên diễn đàn, các thế hệ đàn em đi học ở Hung mới kể chuyện, trong mười người giỏi nhất khóa học đó thì có 9 người Hung, chỉ mỗi Nguyễn Quang A người Việt.

Kể lại những “đồn thổi” này với TS Quang A, ông nheo mắt “dư luận về tôi nhiều lắm. Có chuyện đúng, có chuyện tam sao thất bản”. Người thì nói “Quang A là một anh hùng thất thời, nhưng có tầm nhìn vượt thời đại”. Lại có ý kiến cho là “nhìn vào gương làm giàu của Quang A để… tránh thất bại”.

Nhà khoa học… đi buôn

Sau khi bảo vệ tiến sĩ điện tử viễn thông và lang thang sục sạo ở Hung mấy năm trời, đến 1988, Nguyễn Quang A tiếp tục quay trở về Viện Kỹ thuật Quân sự. Giữa lúc cả Viện ai nấy gặp ông đều thân mật vỗ vai “Quang A là cán bộ nguồn, cứ yên tâm ở đây làm việc nhé”, thì “đùng” phát, ông xin chuyển ra khỏi quân đội, về Tổng Cục Điện tử – Tin học VN. “Tôi không mê quân đội, bố là liệt sĩ từ thời chống Pháp, hồi ở Hung tùy viên sứ quán nhiều lần gạ tôi vào quân đội nhưng tôi không đồng ý. Phân tôi về quân đội, ở trên người ta cứ bảo, đúng lĩnh vực ưu tiên quốc gia, còn nhảy đi đâu nữa”.

Ra khỏi quân đội, Nguyễn Quang A cũng chẳng yên vị lâu với vai trò cán bộ nghiên cứu khoa học vì bên Tổng cục hồi đó tuy chỉ có dăm chục người song lại có nhiều đồn thổi về “cán bộ nguồn Quang A chuyển về đây để “cánh hẩu” với phe này, phe kia, tranh giành chức tước, quyền lực”…

Giữa lúc đó, nghe một người bạn ở Học viện Kỹ thuật Quân sự cũ rủ rê “trong Sài Gòn đang có đề án làm phần mềm rất hay”, thế là Nguyễn Quang A xin nghỉ, “Nam tiến” cùng những người bạn xúc tiến lập doanh nghiệp làm phần mềm máy tính. Liên doanh GenPaciffic với Pháp khai sinh cuối 1988, một năm sau khi Luật Đầu tư nước ngoài ra đời. GenPacific là liên doanh thứ hai ở Việt Nam bây giờ. “Từ đấy tôi bỏ con đường khoa học, đi làm con buôn, lang thang khắp Nga, Đông Âu, Mông Cổ theo đuổi con đường gia công phần mềm”.

Gọi là “liên doanh”, vốn phía Việt Nam trên giấy phép ghi nửa triệu đô la nhưng thực tế chỉ có vỏn vẹn ngôi nhà trị giá 14 cây vàng, hai xe đạp và một tủ lạnh còn phía Pháp chỉ có mấy cái máy vi tính, tất cả vốn liếng đều vay tất từ Ngân hàng. “Làm phần mềm, chúng tôi phải đi vay tiền trả lương anh em. Sang Đông Âu, cũng tranh thủ đánh quần bò để kiếm chút vốn liếng kinh doanh”.

“Kế hoạch làm phần mềm rất nghiêm túc, nhưng rồi cuối cùng vẫn thất bại”, TS Nguyễn Quang A trầm ngâm. Dù GenPaciffic có đội ngũ 25 lập trình viên giỏi, lại có một chuyên gia Pháp được thuê riêng để đào tạo, còn đối tác Pháp cũng có đầu mối khách hàng, nhưng vẫn không làm được một hợp đồng nào. Chỉ riêng vấn đề đàm phán, trao đổi đã “vấp” ngay phải trở ngại liên lạc thông tin. Vào thời điểm bấy giờ, để có được cuộc trao đổi với dăm ba phút với đối tác cũng phải chờ dễ đến cả tiếng đồng hồ cho tổng đài kết nối. Giá cước thì trên trời….

Giả sử làm máy tính lớn, cứ đổ hết vào băng từ chuyển đi theo đường hàng không nhưng hai tuần mới có một chuyến bay, mà độc chuyện xin visa đã tốn không biết bao nhiêu thời gian. Chưa kể còn ’vướng” cửa hải quan sân bay vì mang dữ liệu xuất cảnh là không dễ “biết anh mang cái gì ra nước ngoài, nhỡ đâu là bí mật quốc gia”.

Thế là dẹp hẳn chuyện làm phần mềm, tập trung toàn lực làm phần cứng. GenPaciffic hồi đó có dây chuyền lắp ráp máy vi tính đầu tiên ở Việt Nam, kết cấu đơn giản nhưng quy trình đâu ra đấy. Những năm 1989-1990, các nước Đông Âu bắt đầu chuyển đổi, Liên Xô bắt đầu cải tổ, nhu cầu về hàng hoá công nghệ cao như… máy tính rất lớn mà lại đang trong tình trạng “bế quan toả cảng” với các nước tư bản chủ nghĩa. GenPacific nhập linh kiện từ Pháp, Đài Loan về lắp ráp rồi xuất khẩu sang thị trường này với giá rất cao. Giới thạo tin đồn với nhau mỗi máy, công ty bỏ vốn chưa tới 2.000 USD nhập linh kiện (giá thời đó), lắp ráp xong bán lại tại Việt Nam 2.200 USD, bán cho Liên Xô được 3.000-4.000 USD.

Lãi lờ rồi, bắt đầu quay sang thỏa thuận, đàm phán lương bổng. “Tay phó giám đốc người Pháp đòi trả lương 60 ngàn USD/năm, mình đồng ý, nhưng thế thì tôi cấp trưởng phải hơn chứ. Mình chỉ đòi hơn một đồng tượng trưng, 60 ngàn lẻ một, thế mà nó chấp nhận trả 80 ngàn USD/năm. Thời ấy đã là kinh lắm, mình mà lĩnh cả thì người ta đánh chết. Lúc đó lại chưa có Pháp lệnh Thuế thu nhập cao, vậy là tôi kiến nghị lên Bộ Tài chính. Trao qua đổi lại, và cứ thế mình nộp thuế cho Bộ”, ông nhớ lại.

Nguyên Bộ trưởng Bộ KH&ĐT Trần Xuân Giá hồi đó kể lại rằng trong một cuộc họp, có người nói nghe nói có ông thiếu tá nào đó lương mấy chục ngàn đô. Đề nghị kiểm tra trong quân đội xem có thiếu tá nào như thế không. Kiểm tra lại, chỉ thấy một nguyên thiếu tá Nguyễn Quang A. Bộ Tài chính sau đó cũng chìa ra một tài khoản, trong đó thuế má đều nộp đủ.

“Thật ra hồi đó cũng không cần cầm đèn chạy trước ô tô như thế, nhưng tôi thì cứ là “hăng tiết” lên thôi. Cái máu sĩ phu Bắc Hà mà”.

Áo quần không là lượt, tóc tai cũng chẳng chải chuốt bảnh bao, Chủ tịch Tập đoàn Đầu tư Sài Gòn (SGI), chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Tông công ty Phát triển đô thị Kinh Bắc, Đặng Thành Tâm tranh thủ gặp Vnexpress.net sau khi đáp chuyến bay từ TP HCM ra Hà Nội.

Sinh ra trong một gia đình nghèo tại đất cảng Hải Phòng, điều duy nhất mà cậu bé Tâm nhận được từ cha là lòng đam mê học hỏi không ngừng nghỉ. Đi Liên Xô (cũ) về, ai cũng vác đầy nồi áp suất, xà bông, còn cha Tâm ngày đó mang về mấy container đầy sách. Cũng không ai ngờ chính đống container đó là tài sản vô giá mà người cha truyền lại cho các con. “Ba tôi nói hoài, nói mãi về sự cơ cực của gia đình và nhắc nhở 4 chị em chúng tôi cần phải học. Ba nói nhiều tới mức chúng tôi ngấm vào máu lòng khao khát học lúc nào không hay”, Đặng Thành Tâm bắt đầu cuộc trò chuyện với VnExpress bằng sự hồi tưởng về người cha trong một quán café tại phố Ngô Quyền – Hà Nội.

Người ta nhắc đến Đặng Thành Tâm nhiều trên sàn chứng khoán nhưng ít ai ngờ trước khi tỏa sáng, chàng thanh niên Tâm đã từng bị… thất nghiệp. Hồi đó, ngành hàng hải đang rất “hot” bởi mỗi chuyến đi thủy thủ được trợ cấp 50 USD. Nhưng sau này, chuyến tàu ít đi, vậy là hai năm trời chàng thanh niên Tâm bơ vơ. Đến khi “dạt” vào làm ở công ty của chị gái, tố chất kinh doanh mới được thổi bùng lên. Sau này khi đã trở thành doanh nhân nổi tiếng, ít ai biết, tiền góp vốn đổ vào các tập đoàn của người giàu nhất trên sàn chứng khoán Việt Nam có đến 80% phải đi vay. Nhưng cái giỏi của ông là biến những khoản vay đó trở thành lợi nhuận kếch xù. Theo ông, cuộc đời kinh doanh là những thách đố, đầy rẫy niềm vui và cũng không ít nỗi buồn mà con người phải đánh đu. “Khó để tìm mọi thứ vẹn tròn. Nguyên lý cuộc đời là nước luôn chảy chỗ trũng. Nghệ thuật ở chỗ làm sao đào hố của mình sâu hơn để nước chảy vào”, vị Chủ tịch hóm hỉnh.

Từng học khoa điều khiển tàu biển, ngành sỹ quan chỉ huy, tốt nghiệp thêm bằng luật, MBA, để rồi trở thành một doanh nhân nổi tiếng, là thành viên hội đồng tư vấn kinh doanh APEC, thành viên hội đồng tư vấn cao cấp chương trình hoạt động hậu WTO của Chính phủ, nhưng đối với Đặng Thành Tâm, những ngày tháng lênh đênh trên biển đã tác động đến tính cách ông nhiều nhất. Công tác sỹ quan chỉ huy dạy cho chàng thanh niên trẻ biết cách ra lệnh, đối mặt với bão tố và lên kế hoạch cho những chuyến đi dài ngày. Đến sau này, khi trở thành một CEO thành đạt, chính nguyên tắc chỉ huy thẳng thắn dứt khoát ấy đã giúp cho ông vững vàng chèo lái con thuyền doanh nghiệp gặt hái thành công.

Khủng hoảng kinh tế năm 1997- 1998 đánh sập nhiều doanh nghiệp thì Khu công nghiệp Tân Tạo, nơi ông từng làm Tổng giám đốc lại coi khủng hoảng là… ân nhân. Chi phí cho Dự án Tân Tạo hết khoảng 32 triệu đôla, vốn điều lệ công ty chỉ vẻn vẹn 1 triệu đôla, đang loay hoay không biết xoay đâu ra tiền thì chạm trán ngay khủng hoảng. Nhưng cũng chính nhờ nó mà Đặng Thành Tâm có cơi hội tiếp cận vốn vay ngân hàng. Trong khi nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa vì suy thoái, thì Đặng Thành Tâm đã chớp cơ hội giá vật liệu xây dựng giảm 50%, được Nhà nước hỗ trợ lãi suất, ông mạnh dạn vay vốn xây nhà xưởng. Xây xong cũng là lúc khủng hoảng đi qua, giá cả phục hồi, vậy là lãi được gấp đôi.

Chiến thuật tương tự được vị doanh nhân này áp dụng trong cuộc khủng hoảng năm 2008 vừa qua. Lúc thị trường đi xuống, nhiều doanh nghiệp phải bán tháo bất động sản, ông đã tranh thủ mua lại với giá rẻ ở khu Ngoại giao đoàn, đường Láng Hạ (Hà Nội) và ẵm luôn 1 ha đất ở quận Bình Tân (TP HCM) với giá 2 triệu đồng mỗi m2. Chiến công lớn gây xôn xao dư luận gần đây của Đặng Thành Tâm là đánh bật nhiều đối thủ nặng ký để giành được dự án khách sạn 5 sao Lotus, một trong những dự án hàng đầu Hà Nội với tổng mức đầu tư lên tới 500 triệu USD do Tập đoàn Riviera (Nhật Bản) làm chủ đầu tư trước đó. Nhờ vậy mà thị trường ốm yếu, Tổng công ty Phát triển đô thị Kinh Bắc vẫn có hàng nghìn tỷ trong tài khoản.

Là người giàu nhất trên sàn chứng khoán năm 2007 và năm nay, nhiều người tin rằng, một lần nữa cái tên Đặng Thành Tâm sẽ lại được xướng danh. Chia sẻ cảm xúc này, Đặng Thành Tâm nói, ông lấy làm vui, vì được mọi người tin tưởng. Song, điều khiến ông tự hào nhất vẫn là muốn được trở thành một CEO tài ba, bởi theo ông, đó mới là hạnh phúc nhất của người làm lãnh đạo.

Nói về những thất bại của đời mình, vị chủ tịch cười tươi: “Đời tôi thất bại nhiều rồi, nhưng tôi coi đó là những chi phí cuộc đời bắt mình đánh đổi. Tôi tập cho mình thói quen không kêu than mà sẵn sàng chấp nhận”.

Thất bại lớn mà ông nhớ mãi là chật vật kêu gọi vốn đầu tư cho khu công nghiệp Quế Võ (Bắc Ninh). Quay cuồng vay vốn khắp nơi không ai cho, kêu gọi thành viên Tân Tạo góp sức cũng không được, ông tưởng mình chết chắc khi dự án còn đang phôi thai mà nguồn vốn không có. Bơ phờ, mệt mỏi, nhưng ông xác định rõ, nếu không có vốn đầu tư thì sẽ mất tất cả, công sức bao lâu sẽ đổ hết xuống sông biển. Nghĩ vậy, ông lại lao đi khắp nơi, tất tả kêu gọi đầu tư. Nhờ duyên may gặp gỡ kèm tài thương thuyết, vị Tổng Giám đốc trẻ tuổi đã thuyết phục được nhiều nhà đầu tư rót vốn. Đến nay, sau gần chục năm, Khu công nghiệp Quế Võ đã có hơn 50 dự án đầu tư được cấp phép và đi vào hoạt động với tổng vốn đầu tư hàng trăm triệu đôla và hàng nghìn tỷ đồng. Ông ví chấp nhận thất bại như việc gieo hạt chờ cây nẩy mầm. Khi gieo 10 hạt giống, chỉ cần hai cây sống là đã thành công. “Hai cây sống sót thì phải chiết cành. Tôi đã phải học cách chiết để nhân rộng thành công”, vị Chủ tịch tâm sự.

Những thời khắc cuối cùng của năm, cùng với nhịp sống nhanh gấp để chuẩn bị đón Tết, Đặng Thành Tâm đáp chuyến bay đến Hà Nội lúc 14h và đặt vé máy bay trở lại Sài Gòn vào 11h30 trưa hôm sau. Ông xin lỗi vì: “Phải về gấp để tối nay dự sinh nhật cô con gái nhỏ”. Chuyến bay bất ngờ bị hoãn lại đến 15h, Đặng Thành Tâm vui vẻ nán lại thêm giây phút để chia sẻ với VnExpress về cuộc sống riêng tư ít người biết đến.

Thời gian rảnh rỗi vị CEO 46 tuổi này thư giãn bằng những bộ phim hành động hoặc lang thang vỉa hè kiếm những món ăn mà khách sạn 5 sao không bao giờ có như cá kho dưa, cá chiên, rau muống… Ra Hà Nội, ông lại tranh thủ lượn lờ mấy quán ăn vỉa hè ở phố Hai Bà Trưng để rồi mỗi khi công an đuổi lại chạy bán sống bán chết. Bôn ba chinh chiến trên thương trường suốt 14 năm, song đối với Đặng Thành Tâm, thành công lớn nhất của cuộc đời vẫn là chinh phục được “bà xã”. Tự nhận mình là kẻ “xấu trai”, suốt ngày lọc cọc chiếc xe đạp, ông thấy số mình quá may mắn khi cách đây hai chục năm được cô gái sắc nước hương trời kém mình 6 tuổi để mắt tới và sau này trở thành mẹ của các con ông.

Đối với ông, công việc kinh doanh thú vị, song gia đình vẫn là điều quan trọng nhất. Không muốn con cái xa rời mình, dù bận đến đâu ông cũng cố gắng lắng nghe suy nghĩ của lũ trẻ. Giật mình, ngã ngửa người khi tình cờ đọc được lời trách “ba không quan tâm đến chúng con” của cô con gái 13 tuổi trên … blog, người cha ngoài tuổi tứ tuần chột dạ xem lại mình. “Có những lúc con bật nhạc “tằng tằng” nghe chối hết tai nhưng tôi vẫn cố nghe để hiểu. Đến lúc hiểu rồi thì thấy bài hát cũng rất thú vị”, ông chia sẻ.

Kể về dự định trước mắt, Đặng Thành Tâm nói, ông muốn khẳng định hình ảnh và vị thế của Kinh Bắc tại Hà Nội, TP HCM và tập trung phát triển Công ty cổ phần Khoáng sản Sài Gòn Quy Nhơn. Và một bí mật được “bật mí”, ông còn phải dành thời gian để học… nhảy đầm, đánh golf. “Hai năm nữa tôi sẽ lui về làm cố vấn. Đóng góp với cuộc đời là vô tận, mình làm mãi rồi, cũng phải để cho lớp trẻ đi lên chứ”, ông cười tươi hóm hỉnh.